Economisch gamen: Stakeholder-kapitalisme

Iets anders gezegd: moeten we niet naar een vorm van stakeholder-kapitalisme waarbij de aandeelhouder minder centraal staat? Dit gaat breder over wat precies de verantwoordelijkheid van een bedrijf is. De klassieke visie richt zich hierbij vooral op de aandeelhouders: bedrijven hebben als taak om de aandeelhouderswaarde te maximaliseren en dat is het enige waar ze zich mee bezig hoeven te houden. Ofwel: the business of business is business. Met als idee daarbij dat aandeelhouders als allerlaatste betaald krijgen, zodat een hoge aandeelhouderswaarde een hoge maatschappelijke waarde van een bedrijf betekent.

Aan de andere kant heb je stakeholder capitalism, waarbij bedrijven er niet alleen voor de aandeelhouders zijn, maar voor iedereen die op één of andere manier met het bedrijf te maken heeft. Daar horen de aandeelhouders bij, maar de aandeelhouders zijn maar één van de vele partijen waar een bedrijf rekening mee moet houden. In het geval van Microsoft zou je dan kunnen denken aan de belangen van de werknemers die nu ontslagen worden en die je eigenlijk net zo zwaar moet wegen als de aandeelhouders die best genoegen kunnen nemen met een beetje minder winst.

Het idee achter stakeholder capitalism is niet zo gek, want bedrijven bestaan niet in een vacuüm. De acties van bedrijven hebben niet alleen effect op hun eigen winst, maar ook op de maatschappij om zich heen. Als gedachtenexperiment kun je dan bijvoorbeeld denken aan een fabriek die afval in een rivier dumpt: goed voor de winst van het bedrijf, want ze betalen minder voor de afvalverwerking, maar slecht voor de omgeving. Die negatieve effecten kunnen zelfs zo sterk zijn dat aandeelhouders zichzelf in de vingers snijden door winstmaximalisatie te eisen. Stel in dit gedachtenexperiment bijvoorbeeld dat de aandeelhouder aan de rivier woont waar de fabriek zijn afval in dumpt: dan zou die aandeelhouder waarschijnlijk genoegen nemen met iets minder winst als dit betekent dat zijn leefomgeving schoon blijft.

Binnen gaming kun je bijvoorbeeld denken aan loot boxes. Hoewel dat systeem voor een game als Overwatch best goed lijkt te werken, spreken loot boxes ook menselijke instincten aan die aanzetten tot gokken. Met als meest schrijnende voorbeeld Star Wars Battlefront II, waar je competitief alleen mee kon komen door een grote hoeveelheid geld in lootboxes te steken. Op termijn heeft dit geleid tot wetgeving die loot boxes gelijk stelde aan gokken. Als EA wat meer oog had gehad voor gamers en genoegen had genomen met iets minder winst, dan was die wetgeving misschien niet nodig geweest.

Als positiever voorbeeld van stakeholder-kapitalisme kun je denken aan Nintendo dat tijdens het falen van de Wii U weigerde om mensen te ontslaan, wat goed uitpakte toen het diezelfde mensen hard nodig had om van de Switch een succes te maken. Waarbij wel de kanttekening gemaakt moet worden dat Nintendo in die tijd zeer hoge cashreserves had die dit mogelijk maakten.

Bron: Compustat op basis van de jaarverslagen van Nintendo. De Wii U kwam uit in 2012 en daar zie je dat Nintendo sterk inteert op zijn cashreserves.

Maar dit betekent niet dat er alleen maar voordelen aan stakeholder capitalism zitten. Zo zitten er ook voordelen aan het loslaten van mensen als projecten echt totaal niet aanslaan. Niet elke falende Wii U wordt gevolgd door een succes zoals de Switch. Mislukte projecten betekenen ontslagen, maar dit betekent ook dat diezelfde mensen weer iets anders kunnen gaan doen. Denk aan een games als Concord, of diensten als Stadia en Twitch-concurrent Mixer (van Microsoft). Die projecten faalden ook, maar dit had er vooral ook mee te maken dat die producten om wat voor reden dan ook niet zo goed waren. En dan is het triest dat de mensen die daar hard aan werken ontslagen worden, maar dan kunnen diezelfde mensen tenminste werken aan projecten die hopelijk succesvoller zijn. Als je bijvoorbeeld kijkt naar Concord, dan had eind 2025 (dus ongeveer een jaar na het sluiten van de studio) ongeveer driekwart van de Concord-medewerkers een nieuwe baan.

In hoeverre Concord-werknemers nieuw werk hebben aan het eind van 2025. Bron: YouTube kanaal Spalato Bros op basis van LinkedIn data.

Ook is het bij stakeholder capitalism lang niet altijd duidelijk naar welke groepen geluisterd moet worden. Denk bijvoorbeeld aan Mastercard en Visa die op een gegeven moment bepaalden dat Steam geen sex games meer mocht verkopen. Dit onder druk van lobbygroep Collective Shout. Hoewel die lobbygroep ongetwijfeld overtuigd is van zijn eigen gelijk, kun je je afvragen hoe schadelijk het precies is wanneer mensen in hun eigen huis games met volwassen content spelen.

Tot slot maakt stakeholder capitalism het lastiger om bestuurders af te rekenen op slechte beslissingen. Als je puur naar de waarde van de aandelen kijkt, dan kun je als aandeelhouder vrij makkelijk wijzen naar een onderpresterende CEO en die daarop aanspreken. Maar als je meerdere doelen hebt, dan is dit een stuk moeilijker. Dan wijst een CEO als Mark Zuckerberg bijvoorbeeld naar een langetermijnvisie om de investeringen in het falende Horizon te verantwoorden of Elon Musk naar de bijdrage aan het publieke debat voor de overname van Twitter.

Maar goed, terug naar de ontslagen bij XBOX. Duidelijk is dat het binnen dit bedrijf niet goed loopt en dat de problemen structureel zijn. Het lijkt er vooralsnog tenminste niet op dat XBOX gewoon door kan gaan zoals ze nu bezig zijn en dan gered gaat worden door een volgende console. En dan is niet ingrijpen op korte termijn prettig voor de werknemers, maar op lange termijn mogelijk desastreus. Niet elke Wii U wordt gevolgd door een Switch. Soms is het een Saturn die gevolgd wordt door een Dreamcast en het verlaten van de consolemarkt.

Mark Dijkstra is universitair docent Finance aan de Vrije Universiteit Amsterdam en een fervent gamer. Met zijn kennis én zijn passie schrijft hij twee keer per maand een gastcolumn op GameQuarter, waarbij hij gebeurtenissen en ontwikkelingen in het gaming-landschap bekijkt vanuit een economische lens.