X-COM: Enemy Unknown

 Na twee gecancelde delen in de X-COM serie leek het er even op dat de serie nooit meer terug zou komen. Het laatste deel, dat alweer elf jaar geleden verscheen, was één van de beste tactische spellen van haar tijd. Een spel dat hersenkrakend en zenuwtergend was, maar dat een glorieus gevoel schepte zodra de laatste alien werd afgeknald en het level uitgespeeld was. Hartstikke zonde was het dat de serie uitgestorven bleek te zijn, totdat er, elf jaar na haar voorganger, eindelijk een vervolg verscheen: X-COM: Enemy Unknown. 

X-COM: Enemy Unkown is een spel zoals we die niet vaak zien verschijnen; zeker niet op de consoles. Het is een ietwat apart genre, maar zeker niet in de negatieve zin. X-COM plaatst je in de rol van een generaal die een operatie leidt met als doel allerlei alien-invasies op aarde af te slaan. Het spel neemt je over de hele wereld met zich mee, waar je op verschillende locaties buitenaardse wezens zal moeten afknallen, mensen zal moeten redden en belangrijke spullen zal moeten herwinnen. Dit doe je door gebruik te maken van turn-based strategy-gameplay. Je geeft de leden van je team orders, zoals naar een andere locatie rennen en daar dekking zoeken, een alien proberen te raken met je geweer, een granaat te gooien of één van de vele andere orders. Om de beurt geef je alle leden van je team orders, en daarna zijn je tegenstanders aan de beurt, wie nu mogen beslissen wat ze mogen doen. 

Het is vrij moeilijk duidelijk te maken waarom de gameplay precies zo ongelofelijk goed is, maar dat dit zo is, kan ik je wel vertellen. Ondanks het feit dat de gameplay turn-based is, heeft het spel toch een zekere vloeiendheid en voelt het helemaal niet stokkerig aan. Het is een soort gameplay die ongelofelijk veel nadenken vereist; als je op goed geluk een leuk plekje kiest om dekking te zoeken en elke beurt rond gaat lopen schieten, zul je het niet ver schoppen. Je moet daadwerkelijk als een generaal werken. Denk hierbij aan bijvoorbeeld het flankeren, omsingelen of insluiten van je vijanden. Het is cruciaal dat je goed nadenkt over hoe je je soldaten het level door laat vorderen, constant lettend op elke beweging van je vijand en uitkijkend voor gevaarlijke objecten in je omgeving. Maak je een fout, dan zit je namelijk diep in de puree, want X-COM: Enemy Unkown is onverbiddelijk. 

Komt één van je soldaten namelijk om in een level, dan ben je deze ook helemaal kwijt en is er geen manier om hem of haar terug te krijgen in je team. Over de levels zul je je soldaten steeds hoger trainen, zullen ze nieuwe niveaus bereiken en nieuwe wapens en vaardigheden ontvangen en zul je je steeds meer aan je soldaten gaan hechten. Ik ben nog nooit zo vaak hevig gefrustreerd geweest door een spel, als ik weer een elite-soldaat met meer dan 100 kills op zijn of haar naam kwijtraakte en me realiseerde dat ik deze nooit meer terug zou kunnen krijgen. Er is geen genade voor de speler, en dit maakt het spel zoveel spannender, maar is ook een punt waar je je bewust van moet zijn voordat je je op dit spel stort. Niet iedereen kan hier namelijk mee omgaan.

Alle levels worden aan elkaar geregen door een omliggend verhaal dat maar bar weinig voorstelt. Het is om eerlijk te zijn nauwelijks een verhaal te noemen; aliens landen, kidnappen mensen, en het is aan jou om dit te voorkomen en eventueel uit te vinden wat de aliens precies te zoeken hebben op aarde. Wat wel interessant is, is het hoofdkwartier waar je na elke missie terug zal keren. Hier valt ongelofelijk veel te doen; zo kan je nieuwe soldaten rekruteren, wetenschapsprojecten besturen, nieuwe wapens laten maken, het hoofdkwartier zelf uitbreiden en proberen je middelen zo goed mogelijk over de wereld te verspreiden. Het is namelijk ongelofelijk belangrijk dat je op goede voet blijft staan met alle landen in de wereld; zo niet, zullen je funderingen naar beneden gaan en kom je in de problemen. De keuzes die in het hoofdkwartier gemaakt worden, zijn al even cruciaal voor het spelverloop als de levels zelf; gaat het namelijk écht fout en kom je in de problemen met teveel landen door ze niet te helpen, geen vechtersvliegtuigen te sturen of niet naar ze te luisteren, dan zul je game-over gaan. En game-over in X-COM betekent ook daadwerkelijk game-over; je zult helemaal overnieuw moeten beginnen. Met tutorial en al.

Erg snel zal dit echter niet gebeuren. De keuzes zijn vrij voor de hand liggend, en bovendien heb je een stel behulpzame statistiek-overzichten waar je ten allen tijden kunt bezichtigen welk land wat van jouw operaties vindt. Is een land wat minder tevreden met wat je doet, dan grijp je de eerstvolgende kans om dit land te helpen in wat voor manier dan ook. Het concept van het hoofdkwartier voegt ongelofelijk veel toe aan het spel, en is niet zomaar een geforceerde additie. Gedurende het spel zullen de levels en de activiteiten daarbuiten steeds dichter met elkaar verwikkeld raken, wat het allemaal alleen maar spannender en interessanter zal maken.

Op grafisch gebied laat het spel echter wel wat serieuze steken vallen. Het lijkt alsof de graphics die voor het gecancelde deel dat in 2006 uit behoorde te komen zijn gebruikt; het spel komt ongepolijst over en zeker in de close-up zijn de modellen en textures beschamend slecht. Nu is dit voor een spel als deze niet catastrofaal, maar desalniettemin zonde. Ook wat geluid betreft weet X-COM net niet die X-factor te halen; geweren klinken dof, commentaren van je teamleden worden hartstikke repetitief en al is de muziek vrij episch en af en toe echt een boost kan geven, valt deze tegen de helft van het spel ook erg in de herhaling. Dit zijn dingen die geen gigantische impact op de spelervaring hebben, maar toch benoemd moeten worden. Hartstikke zonde natuurlijk.

Conclusie

 X-COM: Enemy Unkown is uitdagend, verslavend en gewoon hartstikke leuk. Het is een spel dat haast exclusief is in haar genre, en dit genre toch hartstikke goed weet te gebruiken. De gameplay van het spel heeft ondanks het feit dat deze turn-based is, een lekker tempo en vloeiendheid en vereist een echt vermogen om de situatie in te schatten. Lukraak rondknallen wordt keihard bestraft, en alleen wanneer je echt je hersens gebruikt zul je het ver in het spel schoppen. Het spel is moeilijk, en tevens onverbiddelijk; dit kan zowel een minpunt als een pluspunt zijn, volledig afhankelijk van jezelf. Het is zonde dat het spel zowel in het verhaal als audiovisueel niet weet te overtuigen, maar daartegenover staat gewoon topkwaliteit gameplay, zowel tijdens de levels als buiten de levels, in het hoofdkwartier.